Ewa Baum – życiorys, kariera zawodowa, życie prywatne

Ewa Baum to bioetyk i profesor nauk medycznych i nauk o zdrowiu, która łączy karierę naukową z realnym wpływem na polską ochronę zdrowia i polityki publiczne. Jej droga od filologii polskiej do dziekanury jednego z najważniejszych wydziałów medycznych w kraju pokazuje, jak szeroko można dziś rozumieć nauki o zdrowiu. Jeśli interesuje cię, kim jest, czym zajmuje się zawodowo i jak wygląda jej aktywność poza uczelnią, znajdziesz tu uporządkowany obraz jej życia i pracy.

Kim jest Ewa Baum?

Ewa Paulina Baum urodziła się 27 kwietnia 1976 roku w Poznaniu i od początku kariery zawodowej pozostaje związana z tym miastem oraz jego środowiskiem akademickim. Z wykształcenia jest polonistką, ale rozwinęła się jako badaczka i nauczyciel akademicki w obszarze nauk medycznych i nauk o zdrowiu, specjalizując się w bioetyce, jakości życia pacjentów i etyczno-prawnych aspektach opieki zdrowotnej. W 2023 roku uzyskała tytuł profesora nauk medycznych i nauk o zdrowiu, a dziś należy do grona najbardziej rozpoznawalnych polskich bioetyków.

Ewa Baum łączy warsztat humanistki z praktyczną znajomością systemu ochrony zdrowia, co przekłada się na jej rolę w kształtowaniu standardów opieki nad pacjentem w Polsce.

Jak przebiegała edukacja i awans naukowy Ewy Baum?

Studia rozpoczęła od humanistyki – w 2000 roku ukończyła filologię polską na Wydziale Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Ten etap wykształcenia wzmocnił jej wrażliwość językową, kulturę argumentacji i umiejętność pracy z tekstem, które później okazały się niezwykle przydatne w bioetyce i dydaktyce medycznej. Z czasem jej zainteresowania przesunęły się w stronę medycyny i nauk o zdrowiu, co zaowocowało rozpoczęciem ścieżki badawczej w uczelni medycznej.

W 2008 roku na Wydziale Nauk o Zdrowiu ówczesnej Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu obroniła doktorat, uzyskując stopień doktora nauk medycznych. Dysertacja wpisywała się w rozwijający się nurt badań nad doświadczeniem pacjenta, leczeniem nerkozastępczym i etyką kliniczną – obszarem, który później stał się jednym z filarów jej pracy naukowej.

Kolejny etap to rok 2018 i uzyskanie stopnia doktora habilitowanego nauk o zdrowiu na Uniwersytecie Medycznym im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Habilitacja ugruntowała jej pozycję w dyscyplinie nauki o zdrowiu, łączącej badania kliniczne, społeczne i humanistyczne. W 2023 roku otrzymała tytuł profesora nauk medycznych i nauk o zdrowiu w dyscyplinie nauki o zdrowiu, co potwierdziło jej dorobek zarówno w obszarze badań, jak i dydaktyki oraz działalności eksperckiej.

Jakie znaczenie miały zagraniczne doświadczenia dydaktyczne?

W 2020 roku Ewa Baum ukończyła na Uniwersytecie w Aarhus prestiżowy program „Master of didactics in excellent teaching”, ukierunkowany na nowoczesną dydaktykę akademicką. Udział w tym projekcie – realizowanym w jednym z czołowych uniwersytetów w Danii – pozwolił jej zaktualizować warsztat nauczycielski, w tym metody aktywizujące studentów kierunków medycznych i pielęgniarskich. Efekty tego widać m.in. w wysokich ocenach zajęć i wyróżnieniach dydaktycznych, które otrzymywała w kolejnych latach.

Jaką karierę akademicką i organizacyjną rozwija Ewa Baum?

Trzon aktywności zawodowej Ewy Baum stanowi Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, gdzie od lat buduje zaplecze dla nauk humanistycznych i społecznych w medycynie. Jest kierownikiem Katedry Nauk Społecznych i Humanistycznych, a od 2020 roku prowadzi ją w kierunku silniej zintegrowanym z praktyką kliniczną, profilaktyką oraz edukacją zdrowotną. Jednostka ta obejmuje m.in. bioetykę, socjologię zdrowia, filozofię medycyny i nowoczesną dydaktykę medyczną.

W 2024 roku objęła funkcję dziekana Wydziału Nauk o Zdrowiu UMP w Poznaniu, przejmując ją po prof. dr. hab. Ryszardzie Marciniaku. Jako dziekan odpowiada za kształcenie kilku tysięcy studentów – od pielęgniarstwa i położnictwa, przez zdrowie publiczne, po fizjoterapię – oraz za strategię rozwoju wydziału w dynamicznie zmieniającym się otoczeniu systemu ochrony zdrowia. To jedna z najważniejszych funkcji w polskim środowisku nauk o zdrowiu.

Jakie ma obowiązki w strukturach uczelni?

Oprócz kierowania wydziałem i katedrą, Ewa Baum pełni też funkcję przewodniczącej Komisji ds. Etyki i Dobrych Obyczajów w Nauce na UMP, działającej na podstawie zarządzeń rektora, w tym Zarządzenia nr 135/24 z 26 września 2024 roku. Komisja zajmuje się standardami rzetelności badań, relacjami promotor–doktorant, konfliktami interesów oraz etyką w dydaktyce. W praktyce oznacza to codzienną pracę nad kulturą akademicką, która ma chronić zarówno pacjentów zaangażowanych w projekty badawcze, jak i studentów czy młodych naukowców.

W 2018 roku studenci UMP nagrodzili ją tytułem „Wykładowca Roku 2018”, doceniając styl prowadzenia zajęć i umiejętność wyjaśniania złożonych dylematów etycznych w przystępny sposób. W badaniach nad dydaktyką medyczną ważne miejsce zajmują dla niej treści związane z komunikacją lekarz–pacjent, pracą z osobami z różnych kręgów kulturowych oraz z tzw. humanizacją medycyny.

Jakie są główne zainteresowania naukowe Ewy Baum?

Jej badania koncentrują się wokół relacji między ekspansywnym rozwojem biomedycyny a pytaniami etycznymi i prawnymi, które ten rozwój generuje. Dotyczy to zarówno obszaru eksperymentalnej medycyny – jak medycyna regeneracyjna czy badania nad komórkami macierzystymi – jak i szeroko pojętej praktyki klinicznej, obejmującej transplantologię, dializoterapię oraz terapie nerkozastępcze.

Silnie obecny jest u niej wątek jakości życia pacjentów chorych przewlekle, w tym osób poddawanych hemodializie. Analizuje zarówno obiektywne parametry zdrowotne, jak i subiektywne oczekiwania pacjentów wobec pomocy medycznej, psychologicznej i społecznej. Ważny wymiar jej badań stanowi aspekt duchowy – rola sensu, nadziei i przekonań religijnych lub światopoglądowych w radzeniu sobie z chorobą.

Jakie monografie napisała jako autorka?

Na jej dorobek książkowy składają się trzy ważne monografie, które dobrze pokazują rozwój zainteresowań naukowych:

• „Komórki macierzyste jako bioetyczny problem współczesnej medycyny” (Poznań 2010) – analiza etyczno-prawnych wyzwań związanych z wykorzystaniem komórek macierzystych w badaniach i terapii,
• „Jakość życia chorych poddawanych terapii nerkozastępczej” (Poznań 2017) – badanie, jak dializa i inne formy leczenia nerkozastępczego wpływają na codzienność, relacje i poczucie sprawczości pacjentów,
• „Godna prokreacja, ciąża, poród i połóg. Prawa kobiet” (Warszawa 2023, współautorzy: Dorota Karkowska, Zbigniew Izdebski, Anna Janik) – publikacja łącząca bioetykę, prawo i seksuologię, skupiona na ochronie praw kobiet w okresie okołoporodowym.

Poza tym jest współredaktorką dziewiętnastu monografii, m.in. takich tytułów jak „Kulturowe uwarunkowania opieki nad pacjentem”, „Duchowe uwarunkowania opieki nad pacjentem”, „Zdrowie publiczne. Wybrane aspekty i problemy”, „Psychospołeczne uwarunkowania opieki nad pacjentem” czy „Fenomen troski” (Poznań 2025). Współpraca z badaczami takimi jak Rafał Staszewski, Szczepan Cofta, Anna Grzegorczyk, Michał Musielak czy Arkadiusz Nowak pokazuje, jak silnie stawia na zespołowe, interdyscyplinarne projekty.

Jakie miejsce zajmują artykuły i prace międzynarodowe?

Jej bibliografia obejmuje ponad 150 artykułów naukowych publikowanych w polskich i zagranicznych czasopismach. Znajdują się tam teksty dotyczące m.in. etyki transplantacyjnej, komunikacji w opiece terminalnej, bioetyki dializoterapii, a także edukacji transkulturowej. Współredagowała prace polsko- i anglojęzyczne, w tym tomy „Schoolchildren in Central and North Europe: On the Need for Transcultural Education” oraz „Education as impulse to social inclusion”, które łączą perspektywy społeczne, etyczne, muzyczne i zdrowotne w pracy z dziećmi i młodzieżą w wielokulturowych społeczeństwach.

Dorobek Ewy Baum obejmuje badania od bioetyki komórek macierzystych i transplantologii po duchowe i psychospołeczne uwarunkowania opieki nad pacjentem przewlekle chorym.

Jakie funkcje eksperckie i społeczne pełni Ewa Baum?

Od kilku lat Ewa Baum aktywnie uczestniczy w pracach gremiów doradczych na poziomie krajowym i samorządowym, co sprawia, że jej głos wpływa na kształt konkretnych polityk publicznych. W 2021 roku Prezydent Miasta Poznania Jacek Jaśkowiak powołał ją do Zespołu ds. Polityki na rzecz Integracji Imigrantów i Imigrantek w Poznaniu, utworzonego na podstawie Zarządzenia nr 528/2021/P. Zespół ten zajmuje się m.in. dostępem migrantów do opieki zdrowotnej, wsparciem psychologicznym oraz przeciwdziałaniem dyskryminacji.

W tym samym roku otrzymała akt powołania do Rady Ekspertów przy Rzeczniku Praw Pacjenta w Warszawie. Rada analizuje skargi i problemy zgłaszane przez pacjentów w całym kraju, opiniuje projekty zmian przepisów oraz standardy informowania chorych o ich prawach i obowiązkach. Udział w tym gremium wymaga łączenia znajomości przepisów z praktycznym rozumieniem pracy szpitali i przychodni.

Jak wygląda jej działalność w obszarze bioetyki na poziomie krajowym?

W 2023 roku, na wniosek prezesa Agencji Badań Medycznych Radosława Sierpińskiego, minister zdrowia Adam Niedzielski powołał ją w skład Naczelnej Komisji Bioetycznej. Komisja ta zajmuje się oceną etyczną badań medycznych z udziałem ludzi, wyznacza standardy opiniowania projektów i współpracuje z lokalnymi komisjami bioetycznymi. To jeden z najważniejszych organów w Polsce, jeśli chodzi o nadzór nad eksperymentami medycznymi i bezpieczeństwo uczestników badań klinicznych.

Równolegle Ewa Baum pełni funkcję doradcy zarządu ds. zagadnień etycznych i bioetycznych w Instytucie Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej w Warszawie. Instytut przygotowuje materiały edukacyjne, prowadzi kampanie informacyjne i organizuje wykłady, m.in. z udziałem Ewy Baum, takie jak „Etyka jako instrument wspierający proces humanizacji w medycynie”.

Jak angażuje się w polityki integracyjne i przeciwdziałanie przemocy?

Na podstawie Uchwały Nr LXXXIV/1576/VIII/2023 Rady Miasta Poznania została powołana do Rady ds. integracji migrantek i migrantów. Rada ta zajmuje się m.in. barierami w dostępie do ochrony zdrowia dla cudzoziemców, opieką okołoporodową dla kobiet z różnych kręgów kulturowych oraz przeciwdziałaniem wykluczeniu. Ewa Baum – jako jedna z pomysłodawczyń listu intencyjnego w sprawie pracy z pacjentem z odmiennym tłem kulturowym – współtworzyła też cykl szkoleń przeciwdziałających wykluczeniu społecznemu w placówkach medycznych.

W 2025 roku, na podstawie zarządzenia wojewody wielkopolskiego, została powołana do Wojewódzkiego Zespołu do spraw Przeciwdziałania Przemocy Domowej. Zespół ten integruje perspektywę ochrony zdrowia, pomocy społecznej, policji i sądownictwa. Jej udział wzmacnia wrażliwość na sytuację ofiar przemocy, w tym osób starszych, przewlekle chorych czy migrantów, u których przemoc łączy się nierzadko z barierami językowymi i kulturowymi.

Jak wygląda działalność dydaktyczna i międzynarodowa Ewy Baum?

Ewa Baum prowadzi zajęcia polskojęzyczne i anglojęzyczne z zakresu etyki, bioetyki, wielokulturowości oraz nowoczesnej dydaktyki medycznej. Pracuje ze studentami pielęgniarstwa, położnictwa, zdrowia publicznego, medycyny i innych kierunków, ucząc, jak rozpoznawać konflikty wartości, jak rozmawiać z pacjentem w kryzysie oraz jak uwzględniać duchowe i kulturowe potrzeby osób chorych. Wykorzystuje przy tym narzędzia aktywizujące – studia przypadków, symulacje, analizę narracji pacjentów.

Jest też członkinią European Society for Philosophy of Medicine and Healthcare (ESPMH), gdzie polskie doświadczenia w zakresie bioetyki klinicznej i praw pacjenta konfrontuje z dyskusjami prowadzonymi w innych krajach Europy. Uczestniczy w międzynarodowych zespołach badawczych poświęconych m.in. edukacji transkulturowej („Schoolchildren in Central and North Europe: On the Need for Transcultural Education”), duchowym wymiarom opieki („Duchowe uwarunkowania opieki nad pacjentem”, „Fenomen snu”) oraz nowym formom troski we współczesnym społeczeństwie („Fenomen troski”).

Jakie nagrody i wyróżnienia naukowe otrzymała?

Jej badania nad dializoterapią i jakością życia pacjentów zostały dostrzeżone także na forum międzynarodowym. W 2015 roku otrzymała nagrodę za najlepszy abstrakt dotyczący hemodializy przyznawaną przez The International Society for Hemodialysis w USA. To wyróżnienie potwierdziło, że łączenie twardych danych klinicznych z analizą doświadczenia pacjentów jest ważne również z perspektywy globalnej nefrologii.

Oprócz nagród naukowych otrzymała szereg nagród dydaktycznych na UMP, w tym wspomniany tytuł „Wykładowcy Roku 2018”. Te dwa wymiary – badań i dydaktyki – są w jej karierze stale obecne i wzajemnie się wzmacniają. Wyniki projektów badawczych trafiają na salę wykładową, a problemy zgłaszane przez studentów i praktyków klinicznych inspirują kolejne tematy badań.

Jakie wątki życia prywatnego wybrzmiewają w działalności Ewy Baum?

Oficjalne biogramy Ewy Baum koncentrują się na jej karierze naukowej, funkcjach akademickich i aktywności w organach eksperckich, a informacje stricte prywatne pozostają w sferze nieupublicznionej. To świadomy wybór wielu naukowców i osób pełniących funkcje publiczne – granica między życiem zawodowym a osobistym bywa w ich przypadku wyraźnie zaznaczona. Można natomiast zauważyć, że wartości, które głosi w pracach o godności pacjenta, trosce, integracji i przeciwdziałaniu wykluczeniu, przenikają wszystkie obszary jej działalności.

W 2025 roku wystąpiła w roli promotora nadania tytułu doktora honoris causa ks. dr. Arkadiuszowi Nowakowi na UMP w Poznaniu. Wybór laureata – duchownego od lat zaangażowanego w opiekę nad osobami ciężko chorymi i wykluczonymi – dobrze koresponduje z jej własnymi badaniami nad duchowymi i psychospołecznymi uwarunkowaniami opieki nad pacjentem. Pokazuje to, że także w sferze symbolicznej wspiera postawy, które łączą wiedzę medyczną z empatią i odpowiedzialnością społeczną.

Postać Ewy Baum pokazuje, jak bioetyka, nauki o zdrowiu i zaangażowanie w polityki społeczne mogą się spotkać w biografii jednej osoby – od sali wykładowej po krajowe komisje bioetyczne i zespoły ds. integracji.