Barbara Grochal – życiorys, kariera, życie prywatne

Barbara Grochal nie jest osobą publiczną opisaną w źródłach, ale wiele osób poszukuje informacji o kobietach działających w polskim życiu publicznym, takich jak Barbara Nowacka czy Barbara Engelking. W oparciu o dostępne dane mogę przybliżyć Ci sylwetki tych dwóch ważnych postaci, ich drogę zawodową i życie prywatne. Jeśli szukasz inspiracji, porównania karier lub tła dla własnych badań, poniższy tekst pomoże Ci uporządkować informacje.

Kim jest Barbara Nowacka?

10 maja 1975 roku w Warszawie urodziła się Barbara Anna Nowacka, dziś jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci liberalno-lewicowej sceny politycznej. W 2026 roku łączy kilka ról – jest posłanką na Sejm IX i X kadencji, ministrem edukacji od 13 grudnia 2023 oraz wiceprzewodniczącą Koalicji Obywatelskiej. Jej droga do rządu Donalda Tuska prowadziła przez działalność społeczną, ruchy kobiece i kilka ugrupowań lewicowych.

Rodzinne zaplecze Barbary Nowackiej mocno związało ją z polityką. Jej matka, Izabela Jaruga-Nowacka, była ministrem i wicepremierem, a zginęła w 2010 roku w katastrofie samolotu Tu‑154 pod Smoleńskiem. Dziadek, Witold Nowacki, należał do elity polskiej inteligencji, ojciec Jerzy Nowacki został rektorem Polsko‑Japońskiej Akademii Technik Komputerowych w Warszawie. Taka biografia rodzinna sama w sobie buduje kontekst, w którym polityka jest obecna od dzieciństwa.

W młodości pojawił się też wątek medialny – jako nastolatka brała udział w realizacji programu telewizyjnego „5‑10‑15”. Edukację szkolną zakończyła w VI Liceum Ogólnokształcącym im. Tadeusza Reytana w Warszawie, maturę zdała tam w 1994 roku. Z czasem połączyła techniczne wykształcenie z zarządzaniem, co później okazało się przydatne w pracy na styku polityki i administracji.

Jak rozwijała się kariera Barbary Nowackiej?

W 2006 roku uzyskała tytuł inżyniera informatyki w Polsko‑Japońskiej Akademii Technik Komputerowych, uczelni, którą później współtworzyła od strony menedżerskiej jako kanclerz. Następnie poszerzyła kompetencje o zarządzanie – w 2013 obroniła pracę magisterską na Wydziale Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, a w 2014 ukończyła studia typu MBA we Francuskim Instytucie Zarządzania. To rzadkie połączenie informatyki i zarządzania widoczne jest dziś w jej języku – często operuje kategoriami projektów, procesów i danych.

Równolegle od młodych lat rozwijała się aktywność społeczna. Już od 1993 roku działała w telefonie zaufania Federacji na Rzecz Kobiet i Planowania Rodziny, gdzie stykała się z problemami przemocy, niechcianych ciąż czy braku dostępu do antykoncepcji. Potem weszła w struktury partyjne – była wiceprzewodniczącą Federacji Młodych Unii Pracy, członkinią samej Unii Pracy, współtworzyła środowisko Młodych Socjalistów i zasiadała w radzie krajowej partii Unia Lewicy III RP założonej przez jej matkę.

Pierwsze starty wyborcze nie dawały jej mandatu. W 1998 bez powodzenia kandydowała w wyborach samorządowych z list Przymierza Społecznego, w 2014 otwierała listę Europa Plus Twój Ruch do Parlamentu Europejskiego w okręgu lubelskim, uzyskując 10 290 głosów (2,58%). W 2015 stanęła na czele listy koalicji Zjednoczona Lewica w Warszawie – zdobyła 75 813 głosów (6,92%), ale koalicja nie przekroczyła progu. Prawdziwy przełom przyniosły dopiero wybory parlamentarne 2019 i związek z Koalicją Obywatelską.

Wejście do Sejmu i kolejne wybory

W 2019 roku Barbara Nowacka otwierała listę KO w okręgu gdyńsko‑słupskim. Uzyskała 88 833 głosy (15,30%), osiągając najlepszy wynik indywidualny w okręgu i wyprzedzając kandydata PiS Marcina Horałę o ponad 2,5 tysiąca głosów. W 2023 ten sukces powtórzyła – zdobyła już 139 524 głosy (20,43%), ponownie najlepszy wynik w okręgu gdyńskim. Seria tych rosnących rezultatów pokazuje stabilne zaplecze wyborcze i konsekwentną budowę rozpoznawalności.

W międzyczasie ugruntowała własne środowisko polityczne. W lutym 2016 współtworzyła stowarzyszenie Inicjatywa Polska, które w czerwcu 2019 przekształciło się w partię polityczną. Stała na jej czele aż do samorozwiązania ugrupowania 15 listopada 2025, kiedy zostało ono wchłonięte przez przekształcającą się w partię Koalicję Obywatelską. Od kwietnia 2026 pełni funkcję wiceprzewodniczącej Koalicji Obywatelskiej, co potwierdza jej pozycję w aktualnym układzie rządzącym.

Stanowiska rządowe i funkcje publiczne

Momentem przełomowym w karierze rządowej był grudzień 2023. 12 grudnia 2023 Sejm X kadencji wybrał Barbarę Nowacką na ministra edukacji w trzecim rządzie Donalda Tuska, a następnego dnia prezydent Andrzej Duda powołał ją formalnie na ten urząd. W styczniu 2024 weszła w skład Rady Dialogu Społecznego jako jeden z ministrów odpowiedzialnych za obszar polityk społecznych i edukacyjnych.

Podczas kampanii przed wyborami prezydenckimi 2025 weszła do sztabu Rafała Trzaskowskiego, co pokazało jej znaczenie w szerszym obozie centrolewicowym. Z perspektywy 2026 widać, że te doświadczenia – praca w rządzie, w Radzie Dialogu Społecznego i w sztabie prezydenckim – budują jej profil jako polityczki nie tylko od spraw światopoglądowych, ale też od instytucjonalnej przebudowy systemu oświaty.

Jakie poglądy ma Barbara Nowacka?

Barbara Nowacka publicznie określa się jako ateistka. W jej wypowiedziach powraca motyw świeckiego państwa, rozdziału Kościoła od państwa oraz sprzeciwu wobec faworyzowania instytucji religijnych w systemie edukacji. Spór o lekcje religii w szkołach publicznych jest jednym z pól, na których te przekonania przekuwa na konkretne decyzje ministerialne.

Od lat pozostaje też jedną z najbardziej wyrazistych twarzy ruchu prochoice. Poglądy prochoice Barbary Nowackiej obejmują dążenie do liberalizacji prawa antyaborcyjnego i sprzeciw wobec prób wprowadzania całkowitego zakazu aborcji. Równocześnie konsekwentnie popiera zapłodnienie pozaustrojowe in vitro finansowane z budżetu państwa – w jej ujęciu procedura ta powinna być dostępna także dla samotnych kobiet, nie tylko małżeństw.

Istotnym elementem jej stanowiska jest obrona praw osób LGBT+. Nowacka opowiada się za adopcją dzieci przez pary jednopłciowe, wskazując na dobro dziecka i stabilność relacji jako kryteria ważniejsze niż płeć rodziców. Odnosi się też do zjawisk społecznych – nierówności społeczne jako przyczyna rasizmu i uprzedzeń ksenofobicznych pojawiają się w jej wypowiedziach jako główne źródło postaw wrogości.

Reforma religii i rola konkordatu

Jako minister edukacji Nowacka nie mogła pominąć sprawy szkolnej katechezy. Otwarcie sprzeciwia się obecnemu modelowi lekcji religii finansowanych z budżetu państwa w szkołach publicznych, ale jednocześnie uwzględnia ramy prawne. Odwołuje się do konkordatu polskiego, który gwarantuje obecność katechezy w systemie oświaty. Dlatego, zamiast dążyć do natychmiastowego usunięcia religii, rozpoczęła proces ograniczenia jej wymiaru z dwóch do jednej godziny tygodniowo oraz przesunięcia zajęć poza środek dnia szkolnego.

Kontrowersje i spory prawne

Polityka oznacza również potknięcia. 27 stycznia 2025, podczas międzynarodowej konferencji z okazji 80. rocznicy wyzwolenia Auschwitz‑Birkenau, w jej wystąpieniu pojawiła się niefortunna fraza, dziś opisywana jako wypowiedź o „polskich nazistach”. Zdanie o „obozach zbudowanych przez polskich nazistów na terenie okupowanym przez Niemcy” wywołało ostrą reakcję m.in. ze strony Prawa i Sprawiedliwości, które zarzuciło jej wpisywanie się w „antypolską propagandę”. Dzień później minister przeprosiła, tłumacząc sformułowanie jako przejęzyczenie.

Inny konflikt to sprawa cywilna Roszkowski vs Nowacka. Po krytycznej wypowiedzi o podręczniku „Historia i teraźniejszość 1945–1979”, w której stwierdziła, że kłamstwo jest na każdej stronie książki, autor – Wojciech Roszkowski – pozwał ją o naruszenie dóbr osobistych. W marcu 2026 Sąd Okręgowy w Warszawie nakazał jej przeprosiny, nie przyznając jednak powodowi żądanego zadośćuczynienia finansowego.

Barbara Nowacka łączy działalność ustawodawczą z konsekwentnym promowaniem świeckości państwa, praw kobiet oraz równości w obszarze rodziny i edukacji.

Jak wygląda życie prywatne Barbary Nowackiej?

W biografiach polityków coraz częściej pojawia się wątek partnerski i rodzinny – nie inaczej jest tutaj. Pod koniec lat 90. Barbara Nowacka przez około trzy lata była w związku z Adrianem Zandbergiem, późniejszym liderem lewicowego ugrupowania. Media wielokrotnie wracały do tej historii, m.in. w kontekście jej pomocy w znalezieniu mu pracy w jednym z projektów społecznych.

Po tym okresie związała się z Maciejem, z którym wychowuje dwoje dzieci – syna i córkę. W wywiadach podkreśla, że rodzina i dom są dla niej azylem od napięć związanych z pracą publiczną. Jako matka dzieci w wieku szkolnym inaczej czyta raporty o stanie edukacji – patrzy na nie zarówno z perspektywy ministra, jak i rodzica, co często pojawia się w jej argumentacji.

Kim jest Barbara Engelking?

22 kwietnia 1962 roku w Warszawie urodziła się Barbara Teresa Engelking, jedna z najważniejszych polskich badaczek Zagłady Żydów. Jest z wykształcenia psychologiem i socjologiem, a od 2012 roku profesorem nauk humanistycznych. Kieruje Centrum Badań nad Zagładą Żydów Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, a od 2022 jest członkiem korespondentem Polskiej Akademii Nauk.

Pochodzi z rodziny o wyraźnym profilu intelektualnym. Jej ojciec, Ryszard Engelking, był matematykiem i tłumaczem, matka Krystyna z Gajewskich (1936–2023) tworzyła wraz z nim środowisko otwarte na kulturę i naukę. Siostra, Anna Engelking, została etnolożką. W tym kręgu zainteresowania humanistyczne i ścisłe współistniały, co widać później w sposobie, w jaki profesor Engelking łączy psychologię z historią.

Szkolną edukację odbyła w tym samym co Nowacka VI Liceum Ogólnokształcącym im. Tadeusza Reytana w Warszawie, choć dzieli je pokolenie – maturę zdawała już w 1980 roku. Następnie studiowała na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego; dyplom magisterski uzyskała w 1988 na podstawie pracy „Próba systematyzacji teorii wyjaśniających przyczyny antysemityzmu”. Już ten temat pokazuje, że w centrum jej uwagi znalazły się mechanizmy uprzedzeń i nienawiści.

Jak przebiegała kariera naukowa Barbary Engelking?

Kariera akademicka Engelking od początku związana jest z Instytutem Filozofii i Socjologii PAN. W 1993 roku uzyskała tam stopień doktora nauk humanistycznych, broniąc rozprawy „Doświadczenie Holocaustu i jego konsekwencje w relacjach autobiograficznych” przygotowanej pod kierunkiem Aldony Jawłowskiej‑Konstanciak. W pracy tej przeanalizowała świadectwa ocalałych, badając, jak doświadczenie Zagłady oddziałuje na psychikę i pamięć.

W 2002, również w IFiS PAN, obroniła rozprawę habilitacyjną „Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniejącym mieście”, a w 2012 otrzymała tytuł profesora. Od 2003 jest związana z Centrum Badań nad Zagładą Żydów, którego jest współzałożycielką i którym dziś kieruje. Ten ośrodek – funkcjonujący w strukturach IFiS PAN – stał się jednym z najważniejszych miejsc badań nad Holocaustem w Europie Środkowej.

Doświadczenie międzynarodowe zdobywała jako naukowiec wizytujący w Jack, Joseph and Morton Mandel Center for Advanced Holocaust Studies działającym przy United States Holocaust Memorial Museum w Waszyngtonie w latach 2015–2016. W życiu prywatnym była żoną polityka i byłego ministra Michała Boniego, choć dziś to przede wszystkim jej dorobek naukowy tworzy własną, niezależną biografię.

Czym zajmują się badania Barbary Engelking?

Już podczas nauki w liceum Engelking zainteresowała się historią i kulturą Żydów, co w latach studenckich przekształciło się w trwały kierunek badań. Badania nad Holocaustem Engelking koncentrują się na losach Żydów polskich w okresie II wojny światowej, ze szczególnym uwzględnieniem doświadczeń tych, którzy przeżyli. Analizuje ich prześladowania, strategie przetrwania oraz długofalowe konsekwencje psychiczne traumy.

Jednym z charakterystycznych elementów jej metodologii jest łączenie źródeł klasycznych – dokumentów urzędowych, archiwaliów osobistych, wspomnień – z materiałami nietypowymi. W pracach pojawiają się więc sny, zapisy emocji czy fragmenty dzienników jako materiał do rekonstrukcji przeżyć. Taka perspektywa wpisuje ją w tzw. „szkołę polską” w badaniach jakościowych, wywodzącą się z dorobku Floriana Znanieckiego i Józefa Chałasińskiego, w której punkt ciężkości spoczywa na relacjach świadków.

Od kilku lat Engelking mocno rozwija wątek postaw Polaków wobec Żydów 1942–1945. Analizuje zarówno zachowania pomocowe, jak i przypadki donosów, rabunków czy współpracy z niemieckimi władzami okupacyjnymi. Zadaje pytanie o „mechanizmy zachowania Polaków wobec Żydów” i przygląda się temu, jak strach, antysemityzm, bieda czy lokalne konflikty wpływały na konkretne decyzje. Osobnym projektem stały się losy Żydów ratujących Żydów – tych, którzy narażając własne życie pomagali współbraciom.

Metodologia Barbary Engelking polega na odtworzeniu doświadczenia jednostki w skrajnych warunkach – także poprzez sny, emocje i drobne zapisy codzienności ukrywania się.

Publikacje i nagrody

Dorobek publikacyjny Engelking jest wyjątkowo obszerny. Obejmuje zarówno prace naukowe, jak i książki eseistyczne, wydane w Polsce i za granicą. Do wczesnych należą m.in. „Na łące popiołów. Ocaleni z Holocaustu” (1993) i „Zagłada i pamięć” (1994). Międzynarodową rozpoznawalność przyniosły jej anglojęzyczne książki, jak „Holocaust and Memory” oraz „The Warsaw Ghetto. A Guide to the Perished City”, współtworzona z Jackiem Leociakiem.

Współredagowała też monumentalne tomy, np. „Dalej jest noc. Losy Żydów w wybranych powiatach okupowanej Polski”, które w polskiej debacie wzbudziły duże emocje. Poza książkami pisze artykuły o marzeniach sennych jako źródle historycznym, psychologii ocalałych, czy o relacjach pomiędzy ukrywającymi a gospodarzami na wsi polskiej. Zbiorczo ten dorobek opisuje się jako publikacje Barbary Engelking z lat 1993–2019 i późniejszych.

Jej praca została wielokrotnie doceniona. Wśród wyróżnień – określanych zbiorczo jako nagrody Barbary Engelking – znajdują się m.in. Nagroda miesięcznika „Nowe Książki”, Nagroda im. Jerzego Giedroycia, Nagroda im. prof. Łukasza Hirszowicza „za całokształt twórczości poświęconej Zagładzie polskich Żydów”, Nagroda Jana Karskiego i Poli Nireńskiej, Medal Świętego Jerzego przyznany przez „Tygodnik Powszechny” czy tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu w Tel Awiwie nadany 18 maja 2023. W 2021 serwis Academic Influence umieścił ją na 12. miejscu listy najbardziej wpływowych historyków i historyczek na świecie.

Jakie funkcje publiczne pełni Barbara Engelking?

Dorobek naukowy przełożył się na obecność w instytucjach pamięci. W latach 2012–2018 była członkiem Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej, ciała doradczego premiera w sprawach ochrony i zagospodarowania Muzeum Auschwitz‑Birkenau oraz innych miejsc martyrologii. Po śmierci Władysława Bartoszewskiego w 2014 objęła funkcję przewodniczącej tej Rady. Po zakończeniu kadencji rząd Mateusza Morawieckiego nie powołał nowych członków, co wywołało dyskusję o politycznym tle tej decyzji.

Od 2013 roku zasiada w Radzie Programowej Żydowskiego Instytutu Historycznego. W 2017 należała do grona współinicjatorów stworzenia Muzeum Getta Warszawskiego, choć ostatecznie minister kultury nie powołał jej ani do dyrekcji, ani do rady tej instytucji. Równolegle, wraz z Jackiem Leociakiem, sprawuje opiekę naukową nad galerią „Zagłada” – jedną z ośmiu części stałej ekspozycji Muzeum Historii Żydów Polskich Polin.

Profesor Engelking ma też wpływ na obieg naukowy. Pełni funkcję zastępcy redaktora naczelnego czasopisma „Zagłada Żydów. Studia i Materiały”, jest w organach fundacji wspierających badania nad martyrologią Żydów – Fundacji IFiS PAN, Fundacji Ośrodka Karta i Fundacji „Edukacyjne Centrum Żydowskie w Oświęcimiu”. Jako skarbnik Stowarzyszenia Centrum Badań nad Zagładą Żydów współdecyduje o kierunkach wydawniczych i projektach badawczych. W 2025 stanęła też na czele rady Państwowego Muzeum Auschwitz‑Birkenau, co jeszcze mocniej umocniło jej pozycję w instytucjonalnym polu badań nad Holocaustem.

Barbara Engelking łączy rolę badaczki Zagłady z udziałem w radach muzeów i instytucjach pamięci – jej decyzje wpływają na to, jak my w Polsce opowiadamy o historii Żydów.

Biografie Barbary Nowackiej i Barbary Engelking pokazują dwie różne ścieżki obecności w życiu publicznym – jedną polityczną, drugą naukowo‑instytucjonalną. Obie tworzą ważny fragment współczesnej polskiej historii.