Parafia św. Marcina w Poznaniu – historia, msze, kontakt

Parafia św. Marcina w Poznaniu ma ponad 800‑letnią historię, a dziś pozostaje żywym centrum życia religijnego z czytelnym planem mszy świętych i prostym kontaktem z biurem parafialnym. Kościół św. Marcina w sercu miasta łączy funkcję parafii z rolą ważnego zabytku i miejsca pamięci, czego niezwykłym świadectwem jest szklana trumna z 1870 roku ks. Maksymiliana Kamieńskiego. Jeśli chcesz poznać historię tej wspólnoty, zobaczyć, kiedy odprawiane są msze i jak skontaktować się z parafią, przeczytaj ten przewodnik.

Jak powstała parafia św. Marcina w Poznaniu?

Między XI a XIII wiekiem, jeszcze przed lokacją miasta, na zachodnim brzegu Warty ukształtowała się wspólnota, która dała początek obecnej Parafii św. Marcina w Poznaniu. Wtedy obszar parafii obejmował praktycznie cały lewobrzeżny Poznań aż po Junikowo, Ławicę i Skórzewo, a przy kościele szybko rozwinęła się osada Święty Marcin. W 1252 roku pojawia się pierwsza znana wzmianka o świątyni, a tradycja wiąże jej fundację z księciem Przemysłem I, który około 1240 roku miał wystawić tu niewielki kościół.

Osada Święty Marcin – dziś przypominana nazwą ulicy, a nie „ul. Świętego Marcina” – została włączona w granice Poznania dopiero pod koniec XVIII wieku. Już w XV wieku przy parafii działała szkoła parafialna, poświadczona w źródłach z 1438 roku, co pokazuje, że od początku było to miejsce nie tylko kultu, lecz także nauki. W ciągu stuleci zmieniały się granice parafii, liczba mieszkańców i kształt samego kościoła, ale wezwanie do św. Marcina z Tours pozostało niezmienne.

Jak zmieniał się kościół św. Marcina na przestrzeni wieków?

Kościół św. Marcina w Poznaniu, stojący dziś na skrzyżowaniu ul. Święty Marcin i Alej Marcinkowskiego, jest efektem wielu przebudów, odbudów i remontów rozłożonych na ponad pięć stuleci. Wpis do rejestru zabytków pod numerem A‑150 (25 lutego 1931) podkreśla jego rangę jako jednego z najważniejszych obiektów sakralnych centrum miasta. Z dzisiejszej budowli późnogotyckiej o długości ok. 35 m i szerokości ok. 30 m niewiele już przypomina pierwszą, zapewne drewnianą świątynię.

Od gotyku do baroku i z powrotem

Na początku XVI wieku rozpoczęła się wielka przebudowa prowadzona najpierw przez plebana Grzegorza z Szamotuł, a zakończona w 1517 roku za Marcina Święcickiego. Nawa główna otrzymała drewniany strop, nawy boczne – sklepienia gwiaździste, a pod kościołem urządzono cztery krypty. Wewnątrz funkcjonowały liczne ołtarze: główny poświęcony św. Marcinowi, ministerium dla wikariuszy erygowane w 1486 roku, ołtarz św. Stanisława cechu czapników oraz ołtarz Świętego Krzyża bractwa ubogich.

W 1657 roku świątynię spalił najazd brandenburski, co wymusiło odbudowę w barokowej formie. Pleban Andrzej Wilkiewicz w latach 1670–1686 odtworzył mury cmentarza i postawił nową dzwonnicę, a jego następca Andrzej Chrościński (1686–1721) dobudował wieżę, zlecił malowidła i nowe organy. Ta wieża została jednak rozebrana w 1745 roku z powodu groźby zawalenia, a kolejne dziesięciolecia przyniosły remonty po zniszczeniach związanych z okupacją rosyjską miasta w 1771 roku.

Przebudowa międzywojenna i nowa wieża

W latach 1925–1929 parafia, korzystając z zamożności śródmiejskich wiernych, zdecydowała się na istotne powiększenie i modernizację świątyni. Cofnięto ołtarz główny, przedłużono kaplicę św. Józefa, od południa powstała nowa zakrystia, a we wnętrzu pojawiła się nowa polichromia, witraże oraz ambona. Pod koniec prac, w 1929 roku, stanęła od strony ulicy 45‑metrowa wieża zaprojektowana przez Stefana Cybichowskiego – na wysokości 25 metrów umieszczono zegar, a wyżej dzwonnicę nakrytą barokową kopułą wspartą na kolumnach.

Wieżę wzbogaciły cztery rzeźby o wysokości około 3 metrów, przedstawiające św. Wojciecha, św. Stanisława biskupa oraz apostołów Piotra i Pawła, wykonane przez Marcina Rożka. Na froncie, na osi Alei Marcinkowskiego, artysta umieścił płaskorzeźbę św. Marcina na koniu dzielącego się płaszczem z żebrakiem – tę scenę do dziś widzi każdy wchodzący do kościoła od strony głównego deptaku miasta.

Zniszczenia wojenne i powojenna odbudowa

Rok 1939 przyniósł drastyczną zmianę funkcji kościoła – władze okupacyjne zamieniły go na magazyn zrabowanych dzieł sztuki sakralnej. W 1945 roku budowla spłonęła niemal całkowicie, a szacuje się, że Zniszczenie kościoła św. Marcina w 1945 sięgnęło około 90 procent substancji. Dopiero odbudowa w latach 1950–1954 nadała mu ponownie wyraźnie gotycki charakter, nawiązujący do form z XVI wieku.

W 1957 roku wnętrze pokryto polichromią według projektu Wacława Taranczewskiego, malowaną bezpośrednio na cegle. W 1960 roku w prezbiterium zamontowano witraże autorstwa Jana Piaseckiego, a po 1970 roku kolejne przeszklenia w nawach wykonała poznańska pracownia Marii Powalisz‑Bardońskiej, częściowo korzystając z projektów Włodzimierza Truszczyńskiego. Nad głównym wejściem umieszczono w 1957 roku rzeźbę św. Marcina w tympanonie dłuta Edwarda Haupta, która dopełniła powojenny wyraz fasady.

Jakie zabytki i wyjątkowe miejsca znajdziesz przy św. Marcinie?

We wnętrzu kościoła uwagę przyciąga późnogotycki tryptyk z 1498 roku, przedstawiający sceny z życia św. Katarzyny i pochodzący z kościółka cmentarnego w Świerzawie na Dolnym Śląsku. To jedno z najcenniejszych dzieł sztuki sakralnej w centrum Poznania, eksponowane dziś jako ołtarz główny. W nawie południowej stoi drewniana, polichromowana rzeźba Madonny z Dzieciątkiem z około 1510 roku, zaliczana do tzw. szkoły wielkopolskiej, a przy wejściu do zakrystii wisi figura Boga Ojca – rzadziej spotykany motyw w wystroju kościołów parafialnych.

Na zewnątrz budynku warto zwrócić uwagę na brązową tablicę ku czci ks. Piotra Wawrzyniaka autorstwa Władysława Marcinkowskiego, wmurowaną w elewację, oraz na fryz arkadowy zdobiący część północnej nawy. Na skwerze przy prezbiterium znajduje się cokół z inskrypcją przypominającą, że właśnie tu w 1859 roku ustawiono pierwszy pomnik Adama Mickiewicza na ziemiach polskich. Sam monument – najpierw kamienny, potem brązowy – został zniszczony w czasie okupacji hitlerowskiej, ale miejsce wciąż przypomina o tej prekursorskiej inicjatywie parafii.

Grota Matki Bożej z Lourdes

Na południe od kościoła w 1911 roku ks. Tadeusz Wierbiński wzniosł grotę Matki Bożej z Lourdes jako wotum za cudowne uzdrowienie. W 1932 roku dobudowano do niej wolnostojącą kaplicę przykrytą kopułą, w której przez lata odprawiano niedzielne msze o 12.30. Rzeźba Matki Bożej była kilkakrotnie niszczona w latach okupacji i okresie powojennym, a po każdej dewastacji wierni odpowiadali modlitwą i protestem – nowe figury tworzyli m.in. Kazimierz Bieńkowski i wspomniany już Edward Haupt.

Na ścianie groty umieszczono w 1933 roku tablicę pamiątkową ufundowaną przez Towarzystwo Uczestników Powstania Wielkopolskiego, upamiętniającą 15. rocznicę oswobodzenia Ziem Zachodnich spod władzy pruskiej oraz poległych powstańców. Od 1989 roku, po gruntownej renowacji, to miejsce modlitwy i lokalnej pamięci historycznej znów jest dobrze wyeksponowane w przestrzeni parafii.

Dzwony i organy

Obok kościoła stoi niewielka drewniana dzwonnica z dwuspadowym daszkiem, otoczona metalowym ogrodzeniem, w której zawieszone są trzy zabytkowe dzwony. Najstarszy z nich to dzwon św. Marcina z 1560 roku (w innych źródłach pojawia się rok 1563), o wadze około 800 kg i tonie a’, obok którego znajduje się mniejszy św. Andrzej z 1718 roku (ok. 250 kg, ton d”) z poznańskiej Odlewni Hammera oraz największy dzwon Matka Boska z 1747 roku (ok. 1800 kg, ton d’) odlany przez Christiana Heinricha Wittego. Już w czasie I wojny światowej niemieckie władze uznały je za zabytki pierwszej klasy i nie przeznaczyły na przetop.

Wnętrze kościoła wypełnia dźwięk organów zbudowanych w 1965 roku przez firmę Włodzimierza Truszczyńskiego z Warszawy. Instrument ma trzy manuały i pedał, a miechy napędza dmuchawa elektryczna firmy Cepka zamontowana na chórze. Dyspozycja obejmuje bogaty zestaw głosów, od pryncypału i subbasu po puzon 16’ i mixtury, dzięki czemu organiści mogą wykonywać zarówno chorał liturgiczny, jak i rozbudowany repertuar koncertowy.

Najcenniejsze elementy wnętrza – późnogotycki tryptyk z 1498 roku, rzeźba Madonny z około 1510 roku oraz zabytkowe dzwony z XVI–XVIII wieku – sprawiają, że św. Marcin jest jednym z najbogatszych artystycznie kościołów parafialnych Poznania.

Kim był ks. Maksymilian Kamieński i dlaczego jego grobowiec jest wyjątkowy?

Maksymilian Kamieński kierował parafią św. Marcina od 1834 do 1870 roku i należy do grona najbardziej zasłużonych proboszczów w historii poznańskiego Kościoła. W czasach pruskich władz bronił świątyni przed odebraniem jej katolikom – Prusacy chcieli przekazać ją gminie protestanckiej – co kosztowało go wiele osobistych szykan. Jednocześnie ze swoich środków finansował rozległy remont kościoła zniszczonego po pożarze z 1759 roku, prowadzony w latach 1838–1856.

Jego wrażliwość społeczna objawiła się podczas epidemii cholery, gdy pomagał chorym i wspierał potrzebujących. W testamencie, obok prośby o pochówek w kościele, umieścił zapis o dalszym wspomaganiu ludzi biednych. To za jego proboszczowania, 15 stycznia 1856 roku, w św. Marcinie odprawiono pierwsze polskie nabożeństwo żałobne za Adama Mickiewicza, a trzy lata później – w 1859 roku – przy kościele stanął pierwszy na ziemiach polskich pomnik wieszcza.

Grobowiec ze szklaną trumną

W 2025 roku, podczas prac remontowych posadzki, w południowej części świątyni odnaleziono Grobowiec Maksymiliana Kamieńskiego z 1870 roku. Zaskoczenie badaczy i parafian wywołał stan zachowania pochówku – pod posadzką, w kościele zniszczonym w 90 procentach w 1945 roku, przetrwała Szklana trumna Maksymiliana Kamieńskiego o dnie z cyny angielskiej, z ozdobnymi lwiemi nogami i szklanym wiekiem, przez które widać dobrze zachowane szczątki.

W środku zachowały się elementy stroju kapłańskiego: biret, stuła i częściowo ornat, a na wieku spoczywa świetnie zachowany pozłacany krucyfiks. Trumna odpowiada opisowi z Testamentu Maksymiliana Kamieńskiego, w którym proboszcz precyzyjnie wskazał materiał – szkło źródlane i cynę angielską – oraz miejsce pochówku w kościele. Granitowa płyta nagrobna Maksymiliana Kamieńskiego z napisem „X. Maxymilian Kamieński. Proboszcz Kościoła S. Marcina” i prośbą o modlitwę została odsłonięta podczas skuwania starej posadzki.

Odkrycie grobowca ze szklaną trumną z 1870 roku, z dobrze zachowanym strojem liturgicznym i pozłacanym krucyfiksem, specjaliści uznają za jedno z najbardziej niezwykłych znalezisk tego typu w Wielkopolsce.

Dlaczego to znalezisko jest tak ważne?

Historyk dr Emilian Prałat, autor książki „Et tumulum facite… Wielkopolskie krypty i podziemia”, zwraca uwagę, że nawet wśród biskupów w Poznaniu nie spotyka się pochówków w szklanych trumnach. Kamieński sam przygotował sobie miejsce spoczynku – zamówił rzadki typ trumny, zadbał o granitową płytę i odpowiedni napis. Dziś grobowiec jest jednym z najcenniejszych materialnych świadectw dawnego wystroju kościoła sprzed zniszczeń II wojny światowej.

Proboszcz Antoni Klupczyński zapowiada uporządkowanie, oznaczenie i wyeksponowanie grobu, z możliwym zastosowaniem przezroczystej płyty górnej, która pozwoli wiernym i turystom zobaczyć wyjątkową trumnę bez naruszania pochówku. Znalezisko stało się też impulsem do szerszej dyskusji o dokumentowaniu krypty i grobów przy św. Marcinie oraz o ochronie dziedzictwa sepulkralnego w centrum Poznania.

Jak wygląda współczesny remont kościoła i jakie ma znaczenie?

Trwający od 2025 roku remont świątyni ma charakter kompleksowy i łączy ochronę zabytku z poprawą komfortu wiernych. Zakres prac obejmuje m.in. zerwanie zniszczonej posadzki i tynków, montaż izolacji przeciwwilgociowej, ułożenie folii odbijającej ciepło oraz instalację ogrzewania podłogowego. Dzięki temu zabytkowe mury mają być lepiej zabezpieczone przed wilgocią, a temperatura w kościele – bardziej stabilna.

Szacunkowy koszt remontu 1,5 mln zł pokazuje skalę przedsięwzięcia. Prace finansowane są z darowizn wiernych i osób związanych z parafią, a ich zakończenie zaplanowano na koniec września. W dokumentach Narodowego Instytutu Dziedzictwa, prowadzącego Rejestr zabytków nieruchomych – województwo wielkopolskie (stan na 31 marca 2026 roku), kościół figuruje jako zabytek o szczególnej wartości, co nakłada na parafię wysokie wymagania konserwatorskie.

Remont za około 1,5 mln zł, finansowany z darowizn, ma jednocześnie zabezpieczyć późnogotycką substancję kościoła i poprawić warunki termiczne dzięki izolacji przeciwwilgociowej, folii odbijającej ciepło i ogrzewaniu podłogowemu.

Jakie są godziny mszy świętych w parafii św. Marcina?

Plan mszy świętych w parafii św. Marcina jest przejrzysty, ale zmienia się w zależności od pory roku, zwłaszcza w okresie wakacyjnym. W roku 2026 obowiązuje letni porządek, który wyróżnia niedzielne południowe celebracje. W ciągu tygodnia msze sprawowane są rano i wieczorem, co ułatwia udział zarówno osobom pracującym, jak i seniorom.

Msze niedzielne i świąteczne

W niedziele i święta nakazane w okresie letnim (lipiec i sierpień) porządek mszy wygląda następująco:

• 8.00 – poranna msza dla osób, które chcą rozpocząć dzień modlitwą,
• 9.30 – msza z udziałem licznych rodzin i mieszkańców okolicznych kamienic,
• 12.00 – jedna wspólna msza zamiast wcześniejszych godzin 11.00 i 12.30,
• 18.00 – wieczorna msza dla pracujących i młodzieży.

Poza miesiącami letnimi wraca zwyczajny plan niedzielny z większą liczbą mszy przed południem. Spowiedź w niedziele jest możliwa przed każdą mszą świętą, z wyjątkiem niedzieli bezpośrednio po pierwszym piątku miesiąca, kiedy kapłani mają dłuższy dyżur konfesjonałowy w piątek.

Msze w dni powszednie

Od poniedziałku do soboty msze święte w parafii odprawiane są o dwóch stałych porach:

• 8.00 – msza poranna z udziałem stałych parafian i osób starszych,
• 18.00 – msza wieczorna, na którą przychodzą m.in. osoby wracające z pracy.

Okazja do spowiedzi świętej jest codziennie pół godziny przed poranną i wieczorną mszą, a na prośbę wiernych kapłan może pozostać w konfesjonale także po liturgii. W pierwszy piątek miesiąca spowiedź trwa od 15.00 do 18.00 i połączona jest z adoracją Najświętszego Sakramentu.

Udogodnienia dla osób starszych i niedosłyszących

W kościele działa pętla indukcyjna, czyli system wspomagania słuchu dla osób korzystających z aparatów słuchowych. To techniczne rozwiązanie pozwala lepiej odbierać słowo Boże i śpiew liturgiczny bez zakłóceń, co jest istotne w świątyni o dużej przestrzeni i bogatej akustyce. Dzięki temu również starsi parafianie mogą w pełni uczestniczyć w liturgii.

Jak skontaktować się z parafią i załatwić sprawy w biurze?

Siedziba parafii, wraz z biurem, znajduje się przy adresie: ul. św. Marcin 13, 61‑803 Poznań, w ścisłym centrum miasta. Cały zespół świątynny ulokowany jest pod dobrze oznaczonym numerem i łatwo dostępny zarówno pieszo z okolic Starego Rynku, jak i komunikacją miejską. Parafia należy do archidiecezji poznańskiej i dekanatu Poznań–Stare Miasto.

Godziny pracy biura parafialnego

Biuro parafialne funkcjonuje w stałych godzinach, co ułatwia planowanie wizyty osobom pracującym. Obowiązuje następujący rozkład:

• poniedziałek – 9.00–11.00 oraz 16.30–17.30,
• środa – 9.00–11.00 oraz 16.30–17.30.

W tych godzinach można załatwić większość spraw, takich jak wypisywanie świadectw chrztu, ślubu czy bierzmowania – zwykle „od ręki” – czy uzgadnianie terminów ślubów i chrztów. Rezerwacje mszy świętych przyjmuje się telefonicznie w czasie pracy biura, z prośbą o osobiste potwierdzenie intencji dwa tygodnie przed wybraną datą lub poprzez formularz on‑line.

Dane kontaktowe i numer konta

Parafia udostępnia kilka wygodnych form kontaktu. Podstawowe dane wyglądają następująco:

• telefon parafii: +48 664 106 718,
• adres e‑mail: [email protected],
• rachunek bankowy: Bank Pekao S.A. nr 19 1240 1747 1111 0010 7471 4381.

Pod ten numer konta można kierować m.in. ofiary związane z prolongatą grobów na cmentarzu parafialnym na Górczynie czy wsparciem remontu kościoła. W przypadku przedłużenia ważności miejsca na cmentarzu trzeba podać dane z karty informacyjnej grobu lub z ostatniego dowodu wpłaty oraz zaznaczyć okres prolongaty – aktualnie 5 lat kosztuje 400 zł, a 10 lat 800 zł.

Bezpieczeństwo dzieci i osoba zaufania

Zgodnie z obowiązującymi w Polsce regulacjami i wytycznymi Konferencji Episkopatu, w parafii św. Marcina wprowadzono Standardy Ochrony Dzieci, wynikające z tzw. „Ustawy Kamilka”. Osobą zaufania jest s. Anna Ratajczak SJK, z którą można skontaktować się telefonicznie (790 875 350) lub mailowo na adres [email protected]. Rozwiązanie to ma zapewnić bezpieczne środowisko dla dzieci i młodzieży uczestniczących w katechezie, grupach parafialnych i liturgii.

Co wyróżnia święto św. Marcina w Poznaniu?

11 listopada, gdy Kościół wspomina św. Marcina z Tours, ulica Święty Marcin zamienia się w scenę jednego z najbardziej rozpoznawalnych wydarzeń miejskich. Po sumie odpustowej w kościele rusza pochód prowadzony przez postać św. Marcina na koniu, który kieruje się w stronę Zamku Cesarskiego w Poznaniu. Tam następuje symboliczne przekazanie kluczy do miasta przez Prezydenta Poznania – patron przejmuje władzę nad miastem na jeden dzień.

W trakcie tego dnia mieszkańcy odwiedzają parafię, wspierają osoby ubogie i samotne, a na stołach królują rogale świętomarcińskie – tradycyjny wypiek związany z legendą o św. Marcinie. Wydarzenie ma wymiar zarówno religijny, jak i społeczny: łączy odpust, uroczystą liturgię, uliczny pochód i miejską tradycję kulinarną. Dla parafii to także moment, w którym w sposób widoczny w całym mieście przypomina się o swoim patronie, jego duchowym przesłaniu i wielowiekowej historii.