Bazylika kolegiacka Matki Bożej Nieustającej Pomocy, znana jako Fara Poznańska, to barokowy kościół farny o rozbudowanym wystroju rzeźbiarskim i malarskim. Świątynia związana jest z historią jezuitów w Poznaniu oraz z licznymi przebudowami i renowacjami, które miały miejsce od XVII do XX wieku. Wewnątrz zachowały się oryginalne elementy wyposażenia i liczne kaplice poświęcone różnym kultom.
Historia powstania
Do Poznania jezuitów sprowadził biskup Adam Konarski w 1570 roku i przekazał im kościół pw. św. Stanisława. Budowę nowej świątyni rozpoczęto w 1651 roku na podstawie planów pochodzących prawdopodobnie z Rzymu; tradycyjnie autorem projektu uznaje się Bartłomieja Nataniela Wąsowskiego. Pierwsze prace prowadził Tomasz Poncino, a prace przerwała szwedzka okupacja w latach 1655–1660.
Po wznowieniu budowy kierowali nią Wąsowski, Wojciech Przybyłkowicz i Jan Poradowski, a w latach 1696–1701 współpracował z nimi Jan Catenazzi. Konsekracja miała miejsce w 1705, mimo że budowa nie była jeszcze w pełni ukończona; ołtarz główny i główny portal wykonał w latach 1727–1732 Pompeo Ferrari. Po kasacie zakonu jezuitów świątynia przeszła w 1798 roku pod opiekę parafii. W XIX i XX wieku kościół przechodził prace adaptacyjne i renowacyjne, m.in. remont 1913–1915 pod kierunkiem Mariana Andrzejewskiego oraz odnowienie polichromii przez Antoniego Procajłowicza. Po zniszczeniach z 1939 roku wnętrze odbudowano w latach 1948–1950, a prace konserwatorskie rozpoczęte w 1990 roku trwają nadal.
Jak wygląda fasada?
Fasada Fary ma barokowy charakter i wyróżnia się różową kolorystyką z podwójnymi, białymi pilastrami. Po bokach znajdują się dwie niskie wieże z miedzianymi hełmami; między nimi widoczny jest szczyt z bocznymi spływami typowymi dla baroku. Portal ozdobiono bogatą dekoracją rzeźbiarską, a w niszy nad nim stoi figura św. Ignacego Loyoli trzymającego gorejące serce, pod którą widnieje medalion z łacińską inskrypcją "Domus Domini porta coeli".
Co widać we wnętrzu?
Wnętrze ma układ trzynawowy z transeptem, który nie wystaje poza obrys naw bocznych. Sklepienia nawy głównej oraz transeptu mają formę kolebkową z lunetami, a nad nawami bocznymi i galeriami występują sklepienia krzyżowe. Na sklepieniu nawy głównej znajdują się sceny z życia św. Stanisława Biskupa i Męczennika autorstwa Karola Dankwarta; w transepcie przedstawiono sceny ze św. Stanisławem Kostką i św. Ignacym Loyolą.
Rozbudowana dekoracja sztukatorska datowana na około 1700 rok powstała według projektu Jana Bianco i obejmuje m.in. kolumny z czerwonego sztucznego marmuru z figurami apostołów i Ojców Kościoła, gzymsy z puttami oraz bogate motywy roślinne i ornamenty. Ołtarz główny zaprojektował Pompeo Ferrari; w jego centralnej części znajduje się obraz Szymona Czechowicza "Wskrzeszenie Piotrowina przez św. Stanisława Biskupa". Boczne ołtarze wzorowano na wystroju kościoła św. Ignacego w Rzymie.
Jakie kaplice mieszczą się w farze?
Wieńcowi kaplic towarzyszy wiele indywidualnych wyobrażeń i dzieł sztuki. W kaplicy św. Jana Franciszka Regisa znajduje się figura świętego, przesłonięta obrazem św. Maksymiliana Kolbego; nad figurą umieszczono malowidło przedstawiające Jezusa uzdrawiającego kalekę. Kaplica św. Rozalii ma na sklepieniu łacińskie inskrypcje trzymane przez anioły, a w ołtarzu widnieje obecnie wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej.
W kaplicy św. Męczenników Jezuickich umieszczono średniowieczną rzeźbę "Chrystusa Bolesnego" z około 1430 roku, przeniesioną z dawnej fary. Kaplica Najświętszej Maryi Panny Nieustającej Pomocy przypomina o kultowym obrazie maryjnym sięgającym XVII wieku; obecny obraz pochodzi z 1952 roku, autorstwa Władysława Uklei, i został koronowany 11 października 1961 roku przez arcybiskupa Antoniego Baraniaka. Kaplica Wieczystej Adoracji Najświętszego Sakramentu powstała w 1937 roku na nabożeństwo związane z Międzynarodowym Kongresem Eucharystycznym i została poświęcona 27 czerwca 1937 roku przez kardynała Augusta Hlonda.
Organy: historia i opis
Organy w farze zamówiono z inicjatywy proboszcza Walentego Zientkiewicza, aby zastąpić mały instrument. Zaprojektował i zbudował je niemiecki mistrz Friedrich Ladegast z Weissenfels; prace trwały w latach 1872–1876, a instrument oddano do użytku w 1876 roku. Szafa organowa powstała w pracowni Józefa Zeylanda według projektu Oscara Mothesa, a snycerzami byli m.in. Teodor Gloger i stolarz Synoracki. W czasie I wojny światowej wymontowano piszczałki cynowe; w międzywojniu i po II wojnie światowej wykonywano naprawy, które nie zmieniły zasadniczej konstrukcji.
Po pracach remontowych przeprowadzonych w latach 2000–2001 przez firmy Alexander Schuke (Poczdam) oraz Marka Cepkę przywrócono organom pierwotny charakter. Instrument ma obecnie 43 głosy, trzy manuale i pedał oraz ponad 2600 piszczałek cynowych i drewnianych; najdłuższe piszczałki przekraczają 5 metrów (głos 32'). Traktura gry i registracji jest mechaniczna, a dla II manuala zastosowano wspomaganie dźwignią Barkera. Charakter brzmienia organów bywa oceniany przez specjalistów bardzo wysoko.
Czy z organami wiąże się legenda?
Z opowieści dotyczących organów wynika historia o zjawie. Według relacji podczas prac przy instrumencie na balkonie pojawia się czasem anonimowa kobieta ubrana na czarno. Pojawia się nagle i równie nagle znika; lokalna tradycja wiąże ją z tajemniczą ofiarodawczynią, która podarowała środki na instrument.
Jak zwiedzać Farę Poznańską?
Wnętrze i kaplice Fary prezentują wielowarstwową historię artystyczną, która najlepiej ukazuje się podczas zwiedzania wewnątrz świątyni. Przy organach odbywają się regularne koncerty organowe w soboty, a w sezonie letnim koncerty odbywają się częściej; po koncertach organizowane bywa zwiedzanie podziemi kościoła. Parafia prowadzi obsługę liturgiczną i administracyjną świątyni, w tym intencje mszalne i ogłoszenia parafialne.
Informacje praktyczne
- Adres: Gołębia 1, 61-779 Poznań — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: pn–nd 6:00–19:30
- Telefon: +48618526950
- Strona internetowa: fara.archpoznan.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,9 (3 774 opinie)
