Koziołki poznańskie to para metalowych figur kozłów z zabudowanym mechanizmem napędowym, umieszczona na wieży Ratusza w Poznaniu. Figury pojawiają się i wykonują rytuał trykania się o wyznaczonych porach dnia, co uczyniło je rozpoznawalnym elementem miejskiej przestrzeni.
Jaka jest historia koziołków?
Nowy zegar z „urządzeniem błazeńskim, mianowicie koziołkami” zamówiono podczas remontu Ratusza w XVI wieku u mistrza ślusarskiego Bartłomieja Wolfa z Gubina; zegar zainstalowano w 1551 roku. W 1675 roku piorun zniszczył wieżę wraz z mechanizmem i figurami. Mechanizm rekonstruowano w latach 1910–1913, a ponownie został zniszczony podczas bitwy o Poznań w 1945 roku.
Po wojnie koziołki uruchomiono ponownie w 1954 roku. Zużyty mechanizm wyłączono 14 lutego 1993 roku. Obecne figury i napęd ufundował poznański przedsiębiorca Marian Marcinkowski, a nową wersję uruchomiono po raz pierwszy 12 czerwca 1993 roku.
Jak działa mechanizm koziołków?
Nowy mechanizm opracowano od 1989 roku. Jego konstruktorem był dr inż. Stefan Krajewski z Zakładu Konstrukcji i Automatyzacji Obrabiarek Politechniki Poznańskiej; wykonawcą była jednostka uczelni kierowana przez prof. Jana Chajdę. Zespół projektowy prowadził Ryszard Urbaniak, a głównym monterem urządzenia był Zdzisław Sajna. Część trudniejszych detali wykonały Zakłady Cegielskiego.
Figury wykonano z blachy aluminiowej pokrytej farbą antykorozyjną. Ruch trykania kontroluje mechanizm korbowo-dźwigniowy napędzany motoreduktorem z przekładnią planetarną. Wysuw całej instalacji z wnętrza wieży realizuje przekładnia łańcuchowa z podwójnym mechanizmem jarzmowym. Każdy silnik (asynchroniczny trójfazowy o mocy 180 W) jest zasilany z oddzielnej przetwornicy częstotliwości, co pozwala na płynną regulację prędkości faz cyklu.
W porównaniu z rozwiązaniem z 1954 roku moc silników jest trzykrotnie mniejsza. Obecne urządzenie zamknięto hermetycznie w przekładni planetarnej, a automatyczne przełączanie faz pracy odbywa się przy pomocy binarnych sygnałów z łączników krańcowych — trzy z nich to łączniki stykowe, a trzy bezstykowe zbliżeniowe. Zmiana sposobu łączenia nóg z mechanizmem pozwoliła uzyskać płynniejszy i bardziej dynamiczny akt trykania: tylne nogi pozostają sztywno związane z prowadnicami, natomiast przednie podnoszą tułów i obniżają głowę, by doprowadzić do zderzenia.
Jaka jest legenda o koziołkach?
Według jednej z wersji legendy, podczas odbudowy Ratusza po wielkim pożarze zamówiono zegar u mistrza Bartłomieja z Gubina. Przy tej okazji zorganizowano ucztę, a młody kuchcik Pietrek przypiekając sarny udźce zostawił potrawę i przez nieuwagę spalił pieczeń. Chłopiec zabrał dwa koziołki z łąki, by zastąpić mięso, ale zwierzęta uciekły na gzyms ratuszowej wieży i zaczęły się trykać. Widok rozbawił gości i sprawił, że burmistrz nakazał zegarmistrzowi wykonać mechanizm ze strzygącymi się koziołkami. Prawdziwe koziołki zwrócono ich właścicielce, ubogiej wdowie.
Pokaz koziołków odbywa się regularnie; figury uruchamiane są każdego dnia o 12:00 i — od 2022 roku — także o 15:00.
Informacje praktyczne
- Adres: Stary Rynek 25/29, 61-777 Poznań — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: pn–nd 12:00–12:30, pn–nd 15:00–15:30
- Telefon: +48616463344
- Strona internetowa: poznan.travel
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (3 694 opinie)
