Pomnik Poznańskiego Czerwca 1956, zwany też Poznańskimi Krzyżami, stoi na placu Mickiewicza. Krzyże połączono ze sobą i umieszczono obok nich monument z głową orła. Na lewym krzyżu wypisano datę 1956, na prawym widnieją kolejne daty protestów: 1968, 1970, 1976, 1980 i 1981. Po prawej stronie pomnika umieszczono główne hasła protestujących robotników oraz podpis „Czerwiec 1956”.
Jak powstała inicjatywa budowy pomnika?
Po wydarzeniach Sierpnia 1980 jedną z pierwszych inicjatyw poznańskiej NSZZ Solidarność była budowa pomnika upamiętniającego Czerwiec '56. Walne zebranie przedstawicieli Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego Wielkopolska NSZZ Solidarność 10 października 1980 sformułowało postulat budowy pomnika.
21 października 1980 powstał Społeczny Komitet Budowy Pomnika Czerwca 1956 pod przewodnictwem Romana Brandstaettera. Komitet organizował zbiórki publiczne oraz imprezy kulturalne i sportowe, a 5 grudnia 1980 ogłoszono konkurs na projekt monumentu. Po kolejnych konkursach i dyskusjach 6 lutego 1981 zdecydowano zrealizować projekt rzeźbiarza Adama Graczyka i architekta Włodzimierza Wojciechowskiego opatrzony godłem „Jedność”.
Gdzie postawiono pomnik i jak uzyskano zgodę?
Komitet rozważał kilka lokalizacji, ostatecznie przeważyło zdanie, że pomnik powinien stanąć na placu Mickiewicza, miejscu, gdzie w 1956 wielotysięczny tłum upomniał się o swoje prawa i wolność. Ostateczna decyzja administracyjna zezwalająca na postawienie pomnika została wydana 16 czerwca 1981.
Jak przebiegała budowa pomnika?
Większość robót wykonano w zakładach H. Cegielskiego, przy wsparciu innych zakładów, m.in. Pomet i ZNTK. Głównym wykonawcą fundamentów było Poznańskie Przedsiębiorstwo Robót Budowlanych nr 1. Twórcy napotkali brak materiałów, zwłaszcza stali odpowiedniej jakości; zgodę na wytop odpowiedniej blachy uzyskano po osobistej interwencji przedstawicieli NSZZ Solidarność HCP w kilku ministerstwach.
Pierwsza dostawa materiału nastąpiła 29 kwietnia 1981. Spawanie konstrukcji z blach dostarczonych z Huty Batory odbyło się w spawalni Fabryki Silników Okrętowych W2. Akt erekcyjny wmurowano w podstawę fundamentów 23 maja 1981. 19 czerwca ciężarówki z konstrukcjami krzyży wyjechały spod bramy HCP na plac Mickiewicza; krzyże zmontowano w kilka godzin i tego samego dnia mieszkańcy mogli je oglądać. Ostatnie prace montażowe zakończono 26 czerwca 1981.
Jak obchodzono 25. rocznicę i jakie były pierwsze uroczystości?
Równolegle z budową pomnika prowadzono przygotowania do oficjalnych obchodów rocznicy Czerwca ’56: wystawy, sesje naukowe, odczyty, premiera spektaklu Teatru Nowego oraz wydanie monografii „Poznański Czerwiec 1956”. 27 czerwca 1981 odsłonięto tablice pamiątkowe w miejscach związanych z wydarzeniami: m.in. przy zajezdni MPK, przy bramie ZNTK i przed bramą główną HCP. Przed zakładami Cegielskiego mszę celebrował abp Jerzy Stroba, a homilię wygłosił kard. Franciszek Macharski.
Główne uroczystości i odsłonięcie pomnika zgromadziły około 200 000 osób. Odsłonięcie poprzedziły wystąpienia m.in. Zdzisława Rozwalaka, Stanisława Matyi i Lecha Wałęsy. Pomnik odsłonili Stanisław Matyja oraz Anna Strzałkowska. Po poświęceniu przez abpa Józefa Strobę odbył się apel poległych; z wieży Zamku Cesarskiego zwisła szarfa z po raz pierwszy ustalonymi nazwiskami ofiar, a podczas mszy odczytano telegram od Jana Pawła II.
Jakie były dalsze dzieje pomnika?
Wprowadzenie stanu wojennego 13 grudnia 1981 podniosło rangę Poznańskich Krzyży jako symbolu walki o wolność. Plac Mickiewicza i pomnik stały się głównym miejscem manifestacji w Poznaniu. Pomnik był często otoczony dozorem milicyjnym i Służby Bezpieczeństwa, a jego wizerunek używała opozycja — na ulotkach, plakatach i w prasie podziemnej.
Po pacyfikacji kopalni Wujek ktoś domalował na krzyżach datę 1981, którą następnie zamalowano białą farbą. W 1982 w atakach sił porządkowych zginęli Wojciech Cieślewicz i Piotr Majchrzak. W kwietniu 1989 przeprowadzono prace renowacyjne, m.in. piaskowanie, i oficjalnie umieszczono brakującą datę 1981 na pomniku.
Jak obchodzono 50. rocznicę Czerwca 1956?
Obchody 50. rocznicy w 2006 miały uroczystą oprawę. 23 czerwca pod pomnikiem odbyła się msza z udziałem tysięcy poznaniaków, około osiemdziesięciu biskupów i blisko dwustu księży; procesję ulicami Poznania prowadził Stanisław Dziwisz. 28 czerwca 2006 odbyła się koncelebrowana msza przy Poznańskich Krzyżach. W obchodach uczestniczyli m.in. prezydenci: Lech Kaczyński, Horst Köhler, Václav Klaus, Ivan Gašparovič oraz László Sólyom, a także przedstawiciele władz państwowych i samorządowych.
"O Boga, Za wolność, prawo i chleb."
Ostatni akapit tekstu kończy fakt: pomnik odsłonięto 28 czerwca 1981 w 25. rocznicę Poznańskiego Czerwca 1956.
Informacje praktyczne
- Adres: Święty Marcin, 61-001 Poznań — wyznacz trasę w Google Maps
- Strona internetowa: poznan.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (291 opinii)
