Ratusz w Poznaniu stoi na Starym Rynku i wyróżnia się renesansową bryłą z trzykondygnacyjną loggią oraz wieżą, z której rozbrzmiewa codzienny hejnał. Obecnie budynek formalnie znajduje się pod zarządem Muzeum Narodowego w Poznaniu; jego wnętrza zajmuje Muzeum Historii Miasta Poznania.
Historia
Pierwsza wzmianka o ratuszu pojawiła się w dokumentach w 1313 roku jako Domus consulum. Budowę zakończono około 1300 roku za panowania Wacława II Czeskiego; z tego wczesnego okresu zachowały się piwnice. W XV wieku obiekt rozbudowano, a na przełomie XV i XVI wieku wzniesiono wieżę.
W 1536 roku ratusz ucierpiał w wielkim pożarze. Po kolejnych naprawach Rada Miejska w 1550 roku zleciła gruntowną przebudowę architektowi Janowi Baptyście di Quadro z Lugano. Prace trwały do 1560 roku; budynek podwyższono o jedną kondygnację, rozbudowano go ku zachodowi, dodano attykę i trzykondygnacyjną loggię. W 1551 roku zamówiono nowy zegar z urządzeniem mechanicznym z koziołkami.
Wieża była kilkakrotnie niszczona i odbudowywana: piorun w 1675 roku zniszczył ją z zegarem, odbudowano ją w 1690 roku; hełm zniszczył huragan w 1725 roku. W latach 1781–1784 Komisja Dobrego Porządku przeprowadziła renowację, która nadała ratuszowi kształt zbliżony do obecnego, w tym klasycystyczny hełm zaprojektowany przez Bonawenturę Solariego i wykonany przez Antoniego Höhne. W XX wieku miały miejsce kolejne remonty — między innymi prace z 1910–1913 oraz powojenna odbudowa po zniszczeniach z 1945 roku. Obecny wygląd bliski projektowi di Quadro osiągnięto w remoncie 1992–2002.
Opis elewacji
Fasada ratusza zwrócona jest na wschód, ku Warcie. Najbardziej rozpoznawalnym elementem jest bogato zdobiona, trzykondygnacyjna loggia. Między arkadami parteru umieszczono alegorie cnót i postacie historyczne oraz fryz z łacińskim tekstem pełniącym funkcję przestrogi dla sędziów.
Na elewacji widoczny jest pas medalionów z postaciami starożytności — m.in. Gajuszem i Tyberiuszem Grakchusem, Archimedesem, Witruwiuszem, Wergiliuszem i Homerem — a na attyce poczet królów z dynastii Jagiellonów. Na osi fasady znajduje się wieżyczka z zegarem połączonym z mechanizmem koziołków; pod nią widnieje monogram Stanisława Augusta Poniatowskiego.
Wnętrza
Wnętrza ratusza zachowały elementy renesansowego wystroju i pełnią funkcję muzealną. Najbardziej reprezentacyjnym poziomem jest pierwsze piętro z kilkoma salami o historycznym znaczeniu.
Piwnice
Piwnice pochodzą z przełomu XIII i XIV wieku. Pierwotnie tworzyły jedną salę ze sklepieniem krzyżowo-żebrowym wspartym na środkowej kolumnie; dziś są podzielone na cztery sale. W zwornikach zachowały się herby Poznania i herb Czech z czasów Wacława II. W przeszłości piwnice służyły jako magazyn kupiecki, potem jako więzienie z salą tortur, a w XIX i na początku XX wieku mieściły restaurację.
Parter
Izby na parterze powstały w stylu gotyckim, lecz przebudowano je w duchu renesansu przy pracach di Quadro; tylko jedno pomieszczenie zachowało pierwotne sklepienie. Architekt dodał także dwie izby ze sklepieniami lunetowymi. W przeszłości część parteru pełniła funkcję miejskiego archiwum.
Pierwsze piętro
Pierwsze piętro mieściło siedzibę władz miejskich i zachowało najwspanialsze sale. Wielka Sień (Sala Wielka) to renesansowe dzieło di Quadro z oryginalnym sklepieniem żaglastym, kasetonami, piaskowcowymi filarami i bogatymi polichromiami. W sali znajdują się herby Polski i Litwy oraz inne emblematy i podpisy artystów. Wśród eksponatów wymienia się m.in. wenecki globus z 1688 roku oraz popiersia cesarzy rzymskich z III–IV wieku.
Sala Królewska oraz Sala Sądowa zachowały fragmenty dekoracji renesansowych i elementy przeniesione z innych miejskich budowli, takie jak kominek z 1541 roku pochodzący z Wagi Miejskiej czy portal z 1536 roku. W sali Sądowej zachowało się sklepienie lustrzane i cykl polichromii od XVI do XIX wieku.
Orzeł z wieży
Na wieży ratusza orzeł pojawił się po raz pierwszy w latach 1690–1692. Współczesny orzeł ustawiono 19 lipca 1783 roku; ma 180 cm wysokości i rozpiętość skrzydeł 2 metry. Wykonano go z dwu części miedzianej blachy nitowanej, a jego wnętrze wypełniono puszkami, monetami i pamiątkami umieszczonymi przy jego powstaniu i podczas konserwacji w 1783, 1911 i 1947. Autorem orła był kotlarz Konrad Markus; orzeł pierwotnie był biały i nosił herby Ciołek i Rzeczypospolitej na piersi. W 1911 roku umieszczono nad nim drewnianą złoconą koronę cesarską; została ona usunięta 1 maja 1919 przez trzech mieszkańców Poznania.
Informacje praktyczne
- Adres: Stary Rynek 25, 61-772 Poznań — wyznacz trasę w Google Maps
- Strona internetowa: mnp.art.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (773 opinie)
