Zamek Królewski w Poznaniu powstał prawdopodobnie w XIII wieku, a jego powstanie łączy się z panowaniem Przemysła II. Budowla przechodziła kolejne fazy rozbudowy i przebudowy, była świadkiem ważnych wydarzeń politycznych i wielokrotnie ulegała zniszczeniom, po których następowała odbudowa.
Historia budowy i przemiany
Początki warowni nie są dokładnie datowane. Istnieje pogląd, że na wzgórzu zaczęto wznosić murowaną wieżę mieszkalną już za czasów Przemysła I, a później budowę kontynuował jego syn Przemysł II. W kolejnych stuleciach zamek rozrastał się — tworzyły go wieża, gotycki dom mieszkalny i mury obwodowe. Zamek służył także jako siedziba starostów generalnych Wielkopolski.
W XVI wieku budowla przeszła gruntowną przebudowę za starosty Łukasza Górki; prace budowlane doprowadziły do powstania nowej zabudowy, która częściowo spłonęła podczas pożaru Poznania w 1536 roku. Kolejne zniszczenia przyniosły wojny — w szczególności potop szwedzki i działania wojsk rosyjskich oraz saskich w czasie wojny północnej. W 1945 roku zamek legł w gruzach podczas walk o poznańską cytadelę.
Odbudowy i funkcje muzealne
Po II wojnie światowej podjęto prace odbudowujące. W latach 1959–1964 odbudowano fragmenty budowli — w tym „Budynek Raczyńskiego”, w którym obecnie mieści się Muzeum Sztuk Użytkowych. W latach 2010–2013 południowa część zamku została zrekonstruowana według projektu Witolda Milewskiego nawiązującego do form z połowy XVI wieku.
Na terenie zamku zachowały się fundamenty z XIII–XIV wieku o grubości około 2 m, fragmenty ścian sięgające kilkunastu metrów wysokości oraz piwnice renesansowe. W zabudowaniach funkcjonują pracownie muzealne, ulokowane m.in. w tzw. „Kuchni”. Na ścianach budynku umieszczono trzy tablice upamiętniające fundacje i ważne wydarzenia związane z historią zamku.
Co zachowało się z dawnego zamku i co działa dziś?
Z dawnej warowni przetrwały fragmenty fundamentów i odcinki murów — zachodnia ściana dochodząca do około 10 metrów oraz wschodnia ściana z XIV wieku o wysokości 7–8 metrów, włączona w Budynek Raczyńskiego. Piwnice z okresu renesansu również przetrwały i są czytelnym elementem struktury miejsca.
W odbudowanych częściach zamku mieści się Muzeum Sztuk Użytkowych, a w pomieszczeniach dawnej „Kuchni” działają pracownie muzealne. Na elewacjach zamku umieszczono trzy pamiątkowe tablice z lat 1783, 1993 i 1995.
Kalendarium ważnych wydarzeń
Poniżej wybrane daty i wydarzenia związane z dziejami zamku:
- 1249 – ślub Salomei, siostry Przemysła I, z Konradem I głogowskim
- 1295–1296 – koronacja Przemysła II i jego zabójstwo; rozbudowa zamku przerwana
- 1337 – ukończenie budowy przez Kazimierza III Wielkiego i podpisanie pokoju z Janem Luksemburskim
- 1493 – hołd lenny wielkiego mistrza krzyżackiego Hansa von Tieffena złożony przed królem Polski
- XVII–XVIII w. – zniszczenia podczas potopu i wojny północnej, okres ruiny i częściowych odbudów
- 1945 – zamek zniszczony podczas walk o cytadelę w lutym
- 1959–1964 – odbudowa Budynku Raczyńskiego i pruski gmach na fundamentach „Kuchni”
- 2010–2013 – rekonstrukcja części południowej według projektu Witolda Milewskiego
- 26 czerwca 2016 – udostępnienie punktu widokowego na wieży
Legend i recepcja odbudowy
Zamkowi towarzyszą lokalne podania. Jedna z legend wyjaśnia powstanie Góry Przemysła jako efekt diabelskiej interwencji, druga wiąże się z tajemniczą śmiercią Ludgardy, żony Przemysła II, i opowieściami o białej damie błąkającej się po zamku. Forma współczesnej odbudowy spotkała się z krytyką niektórych środowisk, które uznały ją za ahistoryczną; wobec tego obiekt bywa nazywany potocznie "Zamkiem Gargamela".
Na wieży zbudowano punkt widokowy udostępniony publicznie 26 czerwca 2016.
Informacje praktyczne
- Adres: Góra Przemysła 1, 60-101 Poznań — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: sob–nd 10:00–17:00, wt–śr 10:00–16:00, cz 10:00–18:00, pt 10:00–20:00
- Telefon: +48618568075
- Strona internetowa: mnp.art.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,6 (4 168 opinii)
