Centrum Szyfrów Enigma działa jako część Poznańskiego Centrum Dziedzictwa i prezentuje przede wszystkim formułę interaktywną zamiast tradycyjnej kolekcji muzealnej. Ekspozycja opowiada o pracy polskich kryptologów oraz o historii szyfrów od starożytności do współczesności.
Jak powstało Centrum Szyfrów Enigma?
Inicjatorem pomysłu był dziennikarz radiowy Szymon Mazur. Realizację projektu przygotowały Miasto Poznań i Uniwersytet im. Adama Mickiewicza. Budowę powierzono firmom Atrem S.A., Firmie Budowlanej Eugeniusza Dota oraz New Amsterdam Sp. z o.o., które wygrały przetarg ogłoszony w czerwcu 2019 roku. Placówkę otwarto 25 września 2021 roku.
Gmach, w którym mieści się centrum, ma długą historię. W latach 1843–1847 wzniesiono tu intendenturę wojskową dowództwa V Korpusu Armijnego Cesarstwa Niemieckiego. Po I wojnie światowej budynek pełnił funkcję dowództwa 14 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty, a część pomieszczeń zajmowała filia wojskowego Biura Szyfrów Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, gdzie pracowali Marian Rejewski, Henryk Zygalski i Jerzy Różycki.
Co pokazuje ekspozycja?
Ekspozycja ma charakter multimedialny i skupia się na historii złamania szyfru maszyny Enigma przez trzech polskich matematyków: Mariana Rejewskiego, Henryka Zygalskiego i Jerzego Różyckiego. Wystawa prezentuje także losy tych kryptologów na uchodźctwie oraz wpływ ich odkryć na przebieg wojny i rozwój technologii cyfrowej.
Wystawa opowiada o historii szyfrów od starożytności po czasy współczesne oraz o tajnym kursie szyfrów, który odbyli polscy matematycy w Poznaniu przed pracą nad Enigmą. Na ekspozycji znajduje się jeden oryginalny egzemplarz maszyny Enigma oraz modele urządzeń używanych przy jej łamaniu: cyklometr, płachty Zygalskiego i Bombę Mariana Rejewskiego.
Jakie projekty i wydarzenia prowadzi centrum?
Poza wystawą stałą Centrum Szyfrów Enigma realizuje projekt „Rezydencje w CSE”, który ma wspierać inicjatywy upamiętniające udział polskich kryptologów. W ramach tej działalności działa CSE Open Lab — interdyscyplinarna pracownia prowadzona przez kontrabasistę, dyrygenta i kompozytora Patryka Piłasiewicza.
W pierwszej edycji rezydencji uczestniczyli studenci Akademii Muzycznej im. Ignacego Jana Paderewskiego oraz Wydziału Informatyki i Telekomunikacji Politechniki Poznańskiej. Pokazy artystyczne odbywały się bezpośrednio w przestrzeni ekspozycji. W grudniu 2021 roku odbył się koncert rozproszony „Sub Rosa”, przygotowany z okazji 89. rocznicy złamania szyfru Enigmy.
Jakie programy edukacyjne i wystawy czasowe działały w CSE?
W Centrum prowadzone są programy takie jak „Szyfrodziewczyny” — projekt edukacyjno-kulturalny o charakterze herstorycznym. Projekt ma na celu popularyzację wiedzy o kobietach związanych z naukami ścisłymi, kryptologią i służbami wywiadowczymi w okresie II wojny światowej. W budynku powstała Pracownia STEAM, a w niej wystawa czasowa „Szyfrodziewczyny/Cipher_girls”, poświęcona dwudziestu wybitnym kobietom.
Osobny program „Zyga. Geniusz z Poznania” promuje postać Henryka Zygalskiego. W jego ramach odbyły się m.in. widowisko muzyczne inspirowane listami Zygalskiego z emigracji, warsztaty komiksowe oraz wystawa czasowa „Henryk Zygalski. Nieznane oblicza”. Powstała także publikacja „Zygalski. Oblicza geniusza” pod redakcją Piotra Bojarskiego i Maksyma Kempińskiego.
Jak centrum jest oceniane?
Centrum Szyfrów Enigma otrzymało liczne wyróżnienia i nagrody. Było finalistą konkursu BohaterON w kategorii „Instytucja” (2022) oraz zdobyło nagrodę w konkursie Wydarzenie Historyczne Roku za 2021. Otrzymało Certyfikat Specjalny „Najlepszy Produkt Turystyczny 2022 roku” od Polskiej Organizacji Turystycznej oraz zwyciężyło w kategorii „obiekt zabytkowy” w programie Lider Dostępności. Projekt „Szyfrodziewczyny” zdobył nominację w kategorii „Wydarzenie” (2024). Redakcja miesięcznika Polska Zbrojna przyznała zespołowi CSE nagrodę Buzdygan (2024).
Kierownikiem centrum jest Piotr Bojarski.
Informacje praktyczne
- Adres: Święty Marcin 78, 61-809 Poznań — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: sob–nd 10:00–19:00, wt–pt 9:00–18:00
- Telefon: +48618884512
- Strona internetowa: csenigma.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (1 014 opinii)
