Program UNICEF „Miasto Przyjazne Dzieciom” działa w ponadregionalnym wymiarze i trafia do miast o różnej wielkości — wśród uczestników wymieniane są m.in. Londyn, Poczdam oraz polskie Konin i Toruń. Inicjatywa opiera się na Konwencji o prawach dziecka i ma na celu włączenie perspektywy dzieci w planowanie miejskie, tak aby najmłodsi mieszkańcy mogli bezpiecznie żyć, uczyć się i rozwijać.
Jak zaczyna się udział miasta?
Pierwszym krokiem jest przeprowadzenie diagnozy 360° sytuacji dzieci i młodzieży. UNICEF Polska dostarcza miastom metodologię, narzędzia badawcze, szkolenia oraz wsparcie eksperckie potrzebne do zebrania informacji o potrzebach, doświadczeniach i opiniach dzieci. Na podstawie tej diagnozy samorząd opracowuje dwuletni plan działań. Po jego zaakceptowaniu miasto otrzymuje status Miasta Kandydującego i rozpoczyna realizację zaplanowanych zadań.
Po okresie wdrażania program podlega ocenie — zgodnie z procedurą decyzję o przyznaniu tytułu podejmuje Kapituła Programu. Kapituła może przyznać tytuł „Miasta Przyjaznego Dzieciom” na okres dwóch lat albo uznać, że miasto jeszcze nie spełnia wymagań. Po uzyskaniu tytułu proces nie kończy się — miasta powtarzają cykl pracy i podlegają recertyfikacji, by ocenić dalsze postępy.
Kto może zainicjować program i co on zmienia w praktyce?
Do inicjatywy może zgłosić się wiele podmiotów. Pierwszy impuls może wyjść od radnych i urzędników, od Młodzieżowych Rad Miast, organizacji społecznych lub samych mieszkańców. Program wymaga współpracy władz ze środowiskami, które reprezentują dzieci i młodzież, ponieważ jednym z fundamentów jest traktowanie ich jako współtwórców zmian.
W praktyce udział w programie oznacza wprowadzenie mechanizmów stałego konsultowania decyzji z perspektywy najmłodszych, planowanie inwestycji z uwzględnieniem ich potrzeb oraz działania służące poprawie warunków do nauki, zdrowia, zabawy i rozwoju. Samorządy otrzymują zestaw narzędzi do długofalowego planowania, co pozwala koncentrować wydatki na priorytetach wskazanych przez diagnozę.
Jakie obszary życia dzieci są oceniane?
Ocena wrażliwości miasta na prawa dziecka obejmuje m.in. ochronę przed dyskryminacją, stawianie dobra dziecka na pierwszym miejscu przy podejmowaniu decyzji, poszanowanie poglądów dzieci oraz warunki życia i rozwoju. Ten ostatni obszar dotyczy zdrowia, przestrzeni do życia, czystego środowiska, edukacji, kultury, sportu i zabawy.
Przykłady wdrożeń i działań lokalnych
Toruń korzysta z procedur programu w codziennych działaniach samorządu. Miasto prowadzi diagnozę sytuacji dzieci i młodzieży według wytycznych UNICEF Polska i uwzględnia wyniki przy planowaniu wsparcia rodzinnej pieczy zastępczej. W 2026 roku w Toruniu funkcjonowało 297 rodzin zastępczych i 14 rodzinnych domów dziecka, w których przebywało łącznie 514 dzieci, w tym 42 z orzeczeniem o niepełnosprawności. Miasto realizuje też projekty wspierające rodziny, między innymi projekt „Rodzina w Centrum – etap I”, współfinansowany ze środków unijnych.
Szkoły wykorzystują materiały programu w pracy wychowawczej. Jako przykład aktywności edukacyjnej wymieniana jest lekcja „Poczta Praw Dziecka”, podczas której uczniowie tworzyli pocztówki ilustrujące prawa do nauki, zabawy, bezpieczeństwa i wyrażania opinii. Tego typu zajęcia mają utrwalać wiedzę o prawach dziecka i promować ich przestrzeganie w społeczności szkolnej.
Tytuł „Miasta Przyjaznego Dzieciom” przyznawany jest na okres dwóch lat.
