Miasto nad Prosną z klasztorem paulinów – co warto wiedzieć?

Osiemnaście kilometrów na południowy wschód od Kępna leży Wieruszów – zabytkowy gród będący od ponad sześciu stuleci siedzibą zakonu paulinów. To właśnie tamtejszy kompleks klasztorny skrywa nie tylko barokowe arcydzieła sztuki sakralnej, ale również pamięć o bohaterskim obrońcy Jasnej Góry. Poznaj historię, która zaczyna się od średniowiecznej fundacji i trwa do dziś w randze diecezjalnego sanktuarium.

Gdzie dokładnie położony jest Wieruszów?

Miasto rozłożyło się w południowo-zachodniej części województwa łódzkiego, na terenie powiatu wieruszowskiego. Jego oś hydrograficzną wyznacza rzeka Prosna, która niegdyś stanowiła granicę państwową między Królestwem Polskim a Prusami. Dziś spokojne bulwary zachęcają do spacerów szlakiem dawnych umocnień granicznych.

Prawa miejskie osada otrzymała jeszcze w 1368 roku. Było to miasto prywatne, należące do wpływowego rodu Wieruszów, od których nazwiska pochodzi jego miano. Korzystne położenie przy traktach handlowych przez wieki napędzało lokalną gospodarkę, choć jednocześnie narażało mieszkańców na przemarsze obcych wojsk.

Jak powstał klasztor Paulinów w Wieruszowie?

Początek duchowej historii tego miejsca przypada na rok 1401. Inicjatorem fundacji był wieluński sędzia Bernard Wierusz, który u bram miasta, nad brzegiem Prosny, ustanowił klasztor przy istniejącym już drewnianym kościele pw. Świętego Ducha. Od samego zarania centralnym obiektem kultu był obraz Miłosierdzia Bożego, zwany dziś obrazem Pana Jezusa Pięciorańskiego.

Średniowieczny kompleks nie przetrwał jednak próby czasu. W 1612 roku drewniana zabudowa doszczętnie spłonęła. Z pożogi ocalał wyłącznie cudowny wizerunek, co mieszkańcy uznali za znak szczególnej opieki. Odbudowę w nowej, trwalszej formie zrealizowano w ciągu kolejnych dwóch dekad.

Jak wygląda świątynia po barokowej przebudowie?

Nowy rozdział w architekturze obiektu otworzył rok 1680, kiedy to biskup Mikołaj Oborski konsekrował murowaną świątynię. W mensach ołtarzowych umieścił on relikwie świętych męczenników Grzegorza, Maksyma i Witalisa oraz szczątki św. Kandydy. Od tego momentu wnętrze kościoła emanuje dojrzałym przepychem baroku.

Wchodząc do środka, wzrok przykuwa scena ukrzyżowania w ołtarzu głównym. Całość dopełnia kunsztownie rzeźbiona ambona. Jednak prawdziwą perłę kolekcji stanowi osiem bocznych ołtarzy, które zadziwiają bogactwem złoceń i misternością snycerskich detali. Całe wyposażenie przetrwało w nienaruszonym stanie do współczesności.

• monumentalny ołtarz główny z dramaturgiczną sceną ukrzyżowania,
• osiem bocznych ołtarzy zdobionych złoconymi ornamentami,
• barokowa ambona utrzymana w jednolitej stylistyce,
• relikwiarze z doczesnymi szczątkami świętych męczenników.

Kim był ojciec Augustyn Kordecki dla Wieruszowa?

Z wieruszowskim konwentem nierozerwalnie splotły się losy legendarnego przeora Jasnej Góry. W 1673 roku ojciec Augustyn Kordecki przybył nad Prosnę z rutynową wizytacją duszpasterską. Nikt nie spodziewał się, że będzie to jego ostatnia podróż. Duchowny niespodziewanie zasłabł i zmarł 20 marca 1673 roku, mając siedemdziesiąt lat.

Jego doczesne szczątki spoczęły jednak nie w Wieruszowie, lecz w podziemiach klasztoru na Jasnej Górze w Częstochowie. Mimo to pamięć o nim jest tu wciąż żywa, a miejsce jego śmierci traktowane jest z wyjątkową czcią. Świadomość, że bohater potopu szwedzkiego odszedł właśnie tutaj, dodaje miastu historycznej głębi.

Dlaczego paulini opuścili miasto?

Niespełna dwa stulecia później nad zakonem zawisło realne zagrożenie. W wyniku represji po powstaniu styczniowym władze carskie wydały ukaz kasacyjny. W 1864 roku paulini zostali zmuszeni do opuszczenia swojej historycznej siedziby. Mury klasztoru opustoszały na długie, bolesne sto dziewiętnaście lat.

Kiedy mnisi powrócili do swojej siedziby?

Dopiero zmiany polityczne końca XX wieku pozwoliły na reaktywację życia zakonnego. W 1983 roku ojcowie paulini ponownie przekroczyli próg kościoła pw. Świętego Ducha. Ich powrót po niemal 120 latach nieobecności zapoczątkował nowy okres rozkwitu duchowego centrum ziemi wieruszowskiej. W dwudziestą pierwszą rocznicę tego wydarzenia uroczyście celebrowano jubileusz 600-lecia przybycia zakonu do miasta.

Kult obrazu Pana Jezusa Pięciorańskiego był tak silny, że w 1701 roku powołano przy klasztorze specjalne Bractwo Pięciorańskie, zrzeszające okolicznych wiernych.

Czym jest Sanktuarium Pana Jezusa Pięciorańskiego?

Kulminacją wielowiekowej tradycji było ustanowienie tutaj diecezjalnego centrum pielgrzymkowego. 18 kwietnia 2009 roku biskup Stanisław Napierała podniósł kościół do rangi sanktuarium. Jak podkreślają kroniki zakonne, jest to pierwsza i jedyna świątynia w Polsce nosząca to unikalne wezwanie.

Obraz Miłosierdzia Bożego, który ocalał z pożaru w 1612 roku, od początku znajdował się w ołtarzu głównym. Dopiero później, na życzenie dziedzica Andrzeja Wierzbięty Wieruszowskiego, przeniesiono go do mniejszego, bocznego ołtarza, gdzie znajduje się do dziś. To właśnie przed nim modlą się pątnicy przybywający z całego regionu.

Jak zaplanować zwiedzanie i na co zwrócić uwagę?

Spacer po terenie poklasztornym najlepiej rozpocząć od podziwiania bryły zewnętrznej. Elewacja świątyni, choć surowa, doskonale komponuje się z zielenią nadrzecznych łąk. Warto także poszukać tablic upamiętniających pobyt ojca Kordeckiego oraz zobaczyć miejsce pierwotnego drewnianego kościółka z 1401 roku.

Wnętrze udostępniane jest wiernym i turystom, a jego oświetlenie znakomicie eksponuje złocenia rzeźb. Szczególnie uważnie należy przyjrzeć się mensom ołtarzowym, w których od XVII wieku spoczywają relikwie. Wizyta w tym miejscu łączy doznania estetyczne z możliwością chwili wyciszenia nad brzegiem Prosny.

Dziś wieruszowski klasztor łączy funkcje sakralne z rolą historycznego świadka dramatycznych zmagań o polską tożsamość pod carskim zaborem.